Computers en RSI: een groot gevaar.
Denk niet dat het u niet overkomt

 

RSI (ofwel een muisarm) wordt veroorzaakt door een combinatie van onhandige houding, statische spierspanning en langdurig werken. De onhandige houding is inherent aan het typen, daarom kan een slechte werkhouding een relatief groot negatief effect hebben op de RSI. Deze factoren zorgen voor verminderde doorbloeding en overbelasting van de pezen en spieren. Hierdoor zwellen de pezen op. Door de pols lopen pezen die het buigen van de vingers aansturen. In de zogenaamde 'carpale tunnel' waar die pezen en een aantal zenuwen lopen, is weinig ruimte. Als de pezen opzwellen komen ze klem te zitten, evenals de zenuwen, wat zeer pijnlijk is. De handhouding bij typen zorgt ook nog eens voor extra druk in de carpale tunnel. Als de zenuwen klem zitten zorgen ze niet alleen voor pijn in de pols, maar ook voor uitstraling naar arm, elleboog en schouder.

Er zijn drie stadia van muisarm:
1) lokale pijn/tinteling/'slapen' tijdens werken, verdwijnt bij voldoende rust;
2) klachten verdwijnen niet meer en worden ook bij andere activiteiten gevoeld;
3) chronische fase, dag en nacht pijn (niet alleen locaal maar ook uitstralend). In deze fase treden ook structurele veranderingen in het weefsel op. Nu kan het zeer lang duren voor de RSI verbetert.

Bovenstaande fasen geven de suggestie dat er een geleidelijk verloop is.
Binnen enkele dagen kan men echter van fase 1 naar fase 3 schieten, indien men de RSI veronachtzaamd.
'Volledige' RSI betekent in de praktijk totale invaliditeit. Zelf veter strikken, de afwas doen, jezelf aankleden, fietsen en vele andere bezigheden worden praktisch onmogelijk door de pijn.
Genezing gaat uiterst langzaam en duurt jaren.


Risicofactoren voor RSI

- onwetendheid omtrent RSI;
- onvoldoende besef van de risico's;
- slechte werkhouding;
- intensief werken;
- stress;
- lange werkduur (meer dan 6 uur achter de computer);
- te weinig pauzes;
- koude omgeving;
- onregelmatige diensten;
- het hebben van jonge kinderen;
- persoonlijkheid (harde werkers en perfectionisten moeten extra uitkijken);
- bepaalde aandoeningen (rheuma/arthritis, suikerziekte, obesity, schildklierafwijkingen, vitamine B6 tekort).

Discomfort is een goede voorspeller voor RSI.

Hoe is RSI te voorkomen?
- goede werkomgeving;
- goede werkhouding;
- voldoende pauzes (3 soorten! zie onderaan);
- let op werktijd, stress en werkintensiteit;
- neem de voortekenen serieus!
- muis liever met grote bewegingen dan met kleine;
- muis vanuit de arm, niet vanuit de pols (de muis bewegen door beweging van de pols terwijl de onderarm niet beweegt: dat is dus niet goed);
- zorg voor juiste afmetingen van de muis, muizen zijn tegenwoordig in veel verschillende maten verkrijgbaar;
- zorg voor een muis die licht klikt, de 'klikkracht' kan behoorlijk variëren tussen verschillende soorten;
- ondersteun de pols bij een 'denkpauze', maar niet tijdens het typen.;
- zorg dat je het lekker warm hebt, dus dikke trui, de verwarming voldoende hoog en niet op de tocht zitten. Bij koude voeten helpt een slaapzak om voeten en benen goed, eventueel aangevuld met een warme kruik. Het stilzitten achter de computer vermindert de bloedsomloop, waardoor je het snel koud krijgt;
- zorg dat je gedwongen wordt om vaak op te staan. Bijvoorbeeld door de printer een eind van je werkplek te zetten, naar collega's toe te lopen in plaats van te mailen of te bellen, neem planten die je water moet geven, etc.
- drink veel! Dit is goed voor de weefsels en het zorgt ervoor dat je het werk onderbreekt voor wat beweging (drinken halen, drink-beweging, naar de WC).

Bij fase 1:
- leer afwisselend links/rechts te muizen (met de nadruk op 'afwisselend', een hele dag met links is dus niet goed!);
- gebruik afwisselend diverse invoermiddelen (bijvoorbeeld touchpad, rollerball, of zelfs 'voetmuis' of spraakbesturing), eventueel naast de muis. De muis is echter onovertroffen in haar precisie, dus met andere invoermiddelen duurt het iets langer voor de taak is volbracht. Alleen de 'pen pad' is beter: zowel goede precisie als minder RSI-veroorzakend. Het meest bekende merk pen pad is Wacom (een klein tablet kost ongeveer fl 250,-). Het is overigens niet zo dat er een invoermiddel bestaat dat het beste is 'tegen' RSI, ieder invoermiddel kan problemen geven bij intensief gebruik. Afwisseling is het beste. Spraakbesturing kan zeer goed naast andere invoermiddelen worden gebruikt. Let op bij spraakbesturing: de programma's hiervoor zijn op dit moment goed en zeer betaalbaar (fl 100 - 250,-), maar vergen tijd en aandacht in de beginfase omdat je het programma goed moet instrueren. Er zijn bureaus die gespecialiseerd zijn in het coachen van de eerste leer-uren van spraakbesturing;
- als je een pen pad gebruikt, neem dan een grote, opdat je ook grote armbewegingen maakt (en niet alleen kleine bewegingen vanuit de pols), zie ook hierboven. Dit geldt vooral bij tekenen en ander intensief gebruik van de muis;
- voor rechtshandige gebruikers: neem een toetsenbord zonder 'num pad', mits dat num pad niet nodig is. Het num pad zorgt ervoor dat de hand waarmee gemuist wordt verder van het lichaam af is, wat extra spierspanning oplevert (wetenschappelijk bewezen). Daarom is het beter zonder num pad te werken;
- gebruik een programma dat pauze's aangeeft, bijvoorbeeld de 'Beeldschermtachograaf' van de FNV.
- gebruik een programma dat muisklikken overbodig maakt, zoals Mousetool;
- laat je werkhouding beoordelen door een gespecialiseerde fysiotherapeut of door een ARBO-arts. Ze kunnen je nuttig advies geven. Veel mensen denken dat ze goed zitten, terwijl ze een RSI-bevorderende werkhouding hebben. Zonodig moet het meubilair aangepast worden.
- leer tussen het typen door te onstpannen, eventueel met behulp van een fysiotherapeut;
- denk ook aan activiteiten buiten het werk. Niet doen: computeren, wel doen: sporten;

Een werkgever kan veel invloed hebben op RSI (o.a. op stress, werkdruk, kantoormeubilair, aanschaf van anti-RSI-accessoires, inzet van ARBO-dienst, en bejegening van degenen die reeds RSI hebben is ook belangrijk). Is jouw werkgever doordrongen van de gevaren van RSI? Zo nee, informeer hem er dan over. Bij de overheid kan je informatiefoldertjes krijgen (zie http://www.stoprsi.nl). Hij/zij heeft er ook niets aan om werknemers in de ziektewet te krijgen (een reële kans).
Als je eigen baas bent is het zaak zelf op je gezondheid te letten, bewust met RSI-gevaar om te gaan en iets over te hebben voor preventie of verbetering. Tenslotte is meer dan een jaar in de ziektewet als zelfstandige ook geen prettig vooruitzicht.

Hoe vaak pauzeren?
1. Denkpauzes
Tussen het typen door. Ook wel mini-pauze of micro-break genoemd.
Hoe: spieren ontspannen, vingers niet in de aanslag houden als je aan het denken bent.
Hoe vaak: frequent.

2. Zitpauzes
Geef gehoor aan de natuurlijke neiging tot even opstaan uit de stoel of anders even uitrekken.
Hoe vaak: minstens iedere 20 á 30 minuten.

3. Lange pauzes
Lunch en koffie niet achter het toetsenbord, maar even ontspannen.
Hoe vaak: drie keer, verdeeld over de dag.

Nuttige Links
RSI of muisarm
        RSI-vereniging nl
        stopRSI (info van ministerie) nl
        Typing Injury FAQ eng
        CTD Resource Network eng
        Het RSI-centrum nl
        RSI help eng
        RSI site TU Delft IO nl
        Erasmus Universiteit: info over RSI nl
Arbeidsomstandigheden
        FNV arbo
nl
       Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid nl
       Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk nl eng

ęDaams Ergonomie, laatste update november 2001